اجتماعیاطلاعات‌محورپزشکی

۵ اپیدمی و پاندمی بزرگ و شاخص‌ترین پیامدهایی که برای بشر داشتند

جز سارس و ابولا – که آن‌ها هم چندان شدید نبودند – بشر امروزی مدت‌ها بود که درگیر اپیدمی و پاندمی و تبعاتی که دارند نشده‌بود، شیوع سریع کروناویروس اما شوکی به اغلب انسان‌های قرن‌بیست‌ویکمی وارد آورد. کرونا ویروس حدود ۵ ماه است که پاندمی شده و زندگی اکثر انسان‌ها را از طرق مختلف درگیر ساخته‌است.

کروناویروس اگر هیچ درسی نمی‌داشت، اگر حتی هیچ تأثیر سؤ اقتصادی هم نمی‌داشت، لااقل این یگانه درس را در خود داشت که زندگی هر یک از افراد زمین فارغ از زندگی دیگر افراد نیست. کروناویروس نشان داد که در دنیای نئولیبرال ما درس «بار خودت را ببند» درسی اشتباه و البته فاجعه‌آمیز است. کرونا نشان داد که زندگی انسان‌ها همه به هم گره خورده و اگر کسی در شرق کره‌ی زمین پروتکل‌های بهداشتی را رعایت نکند و به ویروس مبتلا شود، می‌تواند زندگی میلیاردها انسان را تغییر دهد.

هنوز کروناویروس پابرجاست و نمی‌توان از تبعات پاندمی کرونا چندان سخن گفت، اما جز کرونا در طی تاریخ بشر اپیدمی‌ها و پاندمی‌هایی بوده‌اند که تأثیرات هنگفتی از خود بر جای گذاشته‌اند. ادامه‌ی این نوشتار روی معرفی بزرگ‌ترین تأثیر هر یک از بزرگ‌ترین اپیدمی‌ها و پاندمی‌های تاریخ بشر متمرکز است.

تبعات شاخص اپیدمی‌ها و پاندمی‌های تاریخ

۱- طاعون ژوستینین

اپیدمی و پاندمی بزرگ

طاعون ژستینین در سال‌های ۵۴۱–۵۴۲ پس از میلاد رخ داد و تبعات عظیمی از خود بر جای گذاشت. این طاعون اپیدمی بود و نه پاندمی و کشورهای اطراف دریای مدیترانه را درگیر ساخت، اما به‌نوعی تبعات آن هم فراسرزمینی و هم البته فراتاریخی بودند.

این طاعون حدود ۲۵ تا ۵۰ میلیون انسان [که ۱۳ تا ۲۶ درصد جمعیت آن زمانِ کره‌ی زمین را شامل می‌شد] قربانی کرد. بعدها دریافته شد که باکتری طاعون ژوستینین درست همان باکتری‌ای بوده که حدود ۸ قرن بعد مرگ سیاه را رقم زده‌است.

بیشتر بخوانید
شادترین و غمگین‌ترین کشورهای دنیا در سال 2020

در آن زمان امپراتوری بیزانس در ترکیه‌ی امروزی حکومت می‌کرد و در ایران ساسانیان سرکار بودند. نام طاعون نیز برگرفته از امپراتور وقت بیزانس یعنی ژوستینین است و جالب آن‌که خود این ژوستینین هم به این طاعون مبتلا شد، اما تسلیم نشد و توانست زنده بماند؛ اما تأثیر طاعون ژوستینین فقط روی جسم او نبود، بلکه این طاعون موجب شد که فعالیت‌های مالی امپراتوری روم متوقف گردد و به این ترتیب این امپراتوری بسیار ضعیف شود. در راستای ضعیف‌شدن امپراتوری بیزانس، بسیار از زمین‌هایی که این امپراتوری در شرق و غرب اروپا و همچنین در شمال اروپا به تصرف درآورده‌بود از کف‌اش رفتند.

همچنین آن زمان روم شرقی یا بیزانس و ساسانی نبرد داشتند. شیوع طاعون موجب شد که سپاه خسرو انوشیروان دادگر – حاکم آن زمانِ ایران – از پیشروی‌شان منصرف شوند و به ایران‌شهر بازگردند. ژوستینین گمان می‌بَرَد که این زمان بهترین زمان از برای حمله به ایران‌شهر است و از همین رو لشکرش را راهی ایران‎شهر می‌کند، اما شکستی سخت می‌خورد و همین نیز در تضعیف بیزانس نقشی مهم ایفا می‌کند.

۲- مرگ سیاه

مرگ سیاه

مرگ سیاه یا طاعون سیاه یکی از بدترین پاندمی‌های تاریخ بشر است. این پاندمی اروپا و  آسیا را درگیر خود ساخت و میلیون‌ها انسان را به کام مرگ برد. گاه از این پاندمی با عنوان مرگبارترین پاندمی تاریخ بشر یاد می‌شود. برخی می‌گویند در آن زمان حدود یک‌سوم جمعیت ایران در اثر ابتلا به طاعون خیارکی جان‌شان را از دست داده‌اند.

مرگ سیاه ناشی از بیماری طاعون خیارکی بود. این طاعون حدود ۷ سال جهان را درگیر ساخت و زندگی مردمان را سیاه‌تر از آن‌چه که بود کرد. گفته می‌شود ابتدا در چین وقوع یافته و بعدها به اروپای شرقی و سپس غربی راه یافته‌است.

بیشتر بخوانید
عذرخواهی حجت الاسلام صدیقی بابت نقل ماجرای غسالخانه

طاعون در قرن چهاردهم میلادی شیوع پیدا کرد و تبعات زیادی به‌همراه داشت. به‌عنوان مثال، تورم بسیار زیاد شد و گفته می‌شود که قیمت محصولات به‌صورت هفتگی چندبرابر می‌شد. این عقیده که روز قیامت نزدیک است در آن زمان بسیار رایج شده‌بود و هراسی سترگ مردمان اروپای مسیحی را درگیر ساخته بود. برخی منتظر برقراری حکومت مسیح بوده‌اند، اما آن‌چیزی که می‌تواند شاخص‌ترین پیامد اپیدمی طاعون در قرن چهاردهم باشد، افول فئودالیسم است. در آن زمان فئودالیسم در اوج بود، اما به‌واسطه‌ی مرگ درصد عمده‌ی نیروی کار، چندبرابر شدن دستمزد نیروی کار باقی‌مانده، ترک زمین‌ها توسط مردم، تبدیل‌شدن زمین‌های کشاورزی به جنگل و بر هم خوردن عجیب نظم اقتصادی، فئودالیسم رفته‌رفته به زوال رفت.

نکته‌ی جالب آن‌که برای نخستین بار کرونا ویروس در شهر ووهان چین در اوستان هوبی شایع شد، ولی طاعون نیز برای نخستین بار در همین استان از چین شیوع پیدا کرد.

۳- آنفلوانزای اسپانیایی

آنفلوانزای اسپانیایی

قرن بیستم را می‌توان خاص‌ترین قرن تاریخ بشر معرفی کرد. بروز یکی از مرگبارترین پاندمی‌های تاریخ، وقوع دو جنگ جهانی، ازریشه‌درآمدن مکاتب فلسفی متعدد، رشد عجیب تکنولوژی، وقوع انقلاب‌های متعدد در اروپا، آسیا و آفریقا و همچنین جنگ سرد بین بلوک شرق و بلوک غرب همه در این قرن رخ دادند. دهه‌های نخستِ این قرن دهه‌هایی سیاه برای مردمان جهان، خصوصاً اروپا، بودند. مردم اروپا در این دهه نه‌تنها دو جنگ جهانی را تجربه کردند، بلکه شاهد بروز پاندمی آنفلوآنزای اسپانیایی نیز بودند.

اپیدمی | پاندمی

در حدود ۱۵ ماه، بین بهار ۱۹۱۸ و تابستان ۱۹۱۹، حدود ۵۰۰ میلیون نفر از جمعیت جهان – یک سوم جمعیت کل جهان در آن زمان – به ویروس آنفلوانزای اسپانیایی دچار شدند و حدود ۵۰ میلیون نفر جان‌شان را از دست دادند. این بیماری در ایران نیز شیوع بسیار زیادی پیدا کرد، آن هم زمانی که قاجاریان ضعیف در ضعیف‌ترین حالت‌شان بودند و دانش پزشکی در ایران چندان قدرتی نداشت.

بیشتر بخوانید
باز شدن راه برای فیشینگ | چی کار باید کنیم که اسیر فیشینگ نشیم؟

این پاندمی تبعات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی زیادی داشت، اما شاید بتوان شاخص‌ترین پیامد این پاندمی را افزایش تلاش‌های جهانی برای مقابله با پاندمی‌ها دانست. بعد از شیوع این بیماری بود که در سرتاسر جهان و خصوصاً اروپا عزمی جدی برای تدارک‌دیدن زمینه‌ها جهت مقابله با انواع اپیدمی و پاندمی به وجود آمد.

۴- آنفلوانزای هنگ‌کنگی

اپیدمی - پاندمی

آنفلوانزای هنگ‌کنگی که با نام‌های دنیاگیری ۱۹۶۸ و پاندمی ۱۹۶۸ نیز شناخته می‌شود، یکی دیگر از پاندمی‌های خطرناک تاریخ بشر است. پاندمی ۱۹۶۸ در سال ۱۹۶۸ در هنگ‌کنگ پدید آمد و خیلی سریع جهان را دربرگرفت. اغلب کسانی که در اثر ابتلا به این بیماری جان‌شان را از دست دادند، سالمندانی بودند که بیش از ۶۵ سال داشتند.

این آنفلوانزا به دانشمندان جهان تلنگر زد که به‌شدت در پی تدارک‌دیدن واکسیناسیون برای بیماری‌های مختلف در جهان باشند و این‌گونه هم شد و به این ترتیب از شیوع‌پیدا‌کردن بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری شد.

۵- نشانگان تنفسی حاد

5 اپیدمی و پاندمی بزرگ

نشانگان تنفسی حاد یا سارس در اوایل قرن بیستم جهان را درگیر کرد، اما به‌اندازه‌ی هیچ‌یک از پاندمی‌هایی که در بالا به آن‌ها اشاره شد قربانی نگرفت. سارس نیز ابتدا از چین پیدا شد و عامل آن کروناویروس بود. سارس تبعات خیلی زیادی نداشت، اما شاخص‌ترین پیامدش لزوم قرنطینه در زمان‌های شیوع ویروس بود. این درس در ماه‌های نخستی که کروناویروس در جهان پخش شده‌بود، به کار آمد و از همین رو بود که در کشورهای اروپای غربی بسیار بر قرنطینه تأکید شد – هر چند که امروز با گذشت حدود ۶ ماه از شیوع کروناویروس دیگر آن قرنطینه‌ی سفت و سخت در اروپا رعایت نمی‌شود.

آرش شمسی

کم کن طمع از جهان و میزی خرسند | از نیک و بد زمانه بگسل پیوند

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

فقط نام را وارد کنید. نیازی به ثبت ایمیل نیست.

18 + 6 =

دکمه بازگشت به بالا