زیست ‌محیطی

احیای دریاچه ارومیه رویایی که دیگر بعید و دور از دسترس به نظر می‌رسد

روز به روز از حجم دریاچه ارومیه کاسته می‌شود. خوب است بدانید تاکنون بیش از ۱۵ هزار میلیارد تومان برای اجرای پروژه‌های با محوریت احیای دریاچه ارومیه هزینه شده است. حالا اما پس از ناکامی احیای دریاچه ارومیه در پروژه‌های سخت‌افزاری، نوبت به آزمودن طرح‌های نرم‌افزاری رسیده است.طرحی که چشم‌انداز موفقیت در آن از نظر بسیاری از فعالان محیط زیست بسیار دورتر از سال ۱۴۰۶ است.

دریاچه ارومیه از اواسط دهه ۱۳۸۰ شروع به خشک شدن کرد و بنابر آمارهای بین‌المللی تا سال ۲۰۱۵ میلادی حدود ۸۰ درصد از مساحت آن خشک شده بود. برنامه عمران سازمان ملل سال ۱۳۸۴ طرح حفاظت از تالاب‌های ایران را تصویب کرد. این طرح بین‌المللی ۷ ساله، بودجه‌ای معادل ۱۲.۷ میلیون دلار داشت که احیای دریاچه ارومیه هم بخشی از آن بود. سال ۱۳۸۸ نیز سازمان محیط زیست کشورمان، برنامه مدیریت جامع احیای دریاچه ارومیه را تدوین کرد و استراتژی حفاظت و بهره‌برداری پایدار از دیاچه ارومیه را به تصویب رساند.

سال ۱۳۹۲ دریاچه ارومیه در قالب طرح‌های ستاد احیا قرار گرفت و مقرر شد ظرف مدت ده سال و از زمان آغاز این موضوع یعنی سال ۱۳۹۴ دریاچه به تراز اکولوژیک خود برسد. باید به این کته توجه داشت که این دریاچه در شرایط احیای اکولوژیک باید ۱۴.۱ میلیارد مترمکعب آب داشته باشد؛ یعنی تا سال ۱۴۰۶، سطح آب آن باید به ۴.۳ کیلومترمربع برسد. این در حالی است که دریاچه ارومیه سال جدید آبی را از مهر ماه با ۲.۷ میلیارد مترمکعب آغاز کرده است.

این ارقام از آن جهت اهمیت دارد که در صورت عدم تحقق آنها زندگی برای ۱۵ میلیون نفر از ساکنان این حوضه آبریز به شکل جبران‌ناپذیری نابود خواهد شد. توجه داشته باشید برای احیای دریاچه ارومیه در طی ۶ سال اول ۱۵ هزار میلیارد تومان هزینه شده است. در همین رابطه خوب است بدانید ۲۳ درصد از کل هزینه‌ها مربوط به پروژه‌هایی بوده که به اتمام رسیده‌اند و ۷۵ درصد نیز مربوط به پروژه‌های سازه‌ای و سخت‌افزاری می‌شود که قرار بود تا سال ۱۳۹۹ به بهره‌برداری برسند. حالا علی سلاجقه، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست خبر از اجرای طرح‌های نرم‌افزاری می‌دهد.

بیشتر بخوانید
فیسبوک درباره فروش غیرقانونی جنگل‌های بارانی آمازون اقدام می‌کند

نکته قابل تامل دیگر این است که از حدود ۱۰ سال پیش کارشناسان کم‌تعدادی اعلام کردند دریاچه ارومیه احیا شدنی نیست؛ یکی از آنان مرحوم پرویز کردوانی، پدر علم کویرشناسی بود. گذشت بیش از یک دهه نشان می‌دهد حتی نظر کردوانی با پیشینه کشاورزی و آشنایی با نحوه مدیریت سرزمین در ایران امروز دور از ذهن و بدون منطق نبود. دلیل خشک نشدن کامل دریاچه بارندگی است که البته طی سال‌های اخیر به دلیل تغییرات اقلیم کاهش داشته است.

البته هر چند در طی سال‌های اخیر گام‌هایی تحت عنوان احیای دریاچه ارومیه برداشته شده که عبارت است از:

  • توقف ساخت سدهای نازلو، بارانداز، سیمنه‌رود و لیلان‌چای
  • رهاسازی ۶۱۳۳ میلیون مترمکعب آب از سدهای در حال بهره‌برداری طی ۸ سال اخیر
  • کاهش ۴۰ درصدی آب کشاورزی در طی یک دوره ۸ ساله  و صرفه‌جویی در هدررفت ۳۷۰ میلیون مترمکعب آب
  • اتصال زرینه‌رود به سیمنه‌رود به طول ۲۵ کیلومتر و لایروبی مسیری به طول بیش از ۲۱۰ کیلومتر که ۶ رودخانه را در برمی‌گیرد
  • ساخته تصفیه‌خانه فاضلاب و سامانه انتقال ۲۰۷ میلیون مترمکعب پساب در سال به دریاچه ارومیه
  • اجرای طرح تعادل‌بخشی آب‌های زیرزمینی و صرفه‌جویی ۴۰۰ میلیون مترمکعبی در سال
  • انتقال ۴۴ میلیون مترمکعب آب از حوزه‌های مجاور با احداث سد‌های سیلوه و چپر آباد
  • انتقال ۶۰۰ میلیون مترمکعب آب از رودخانه زاب

اگر تمام این مقدار آب به دریاچه راه پیدا کند، در مجموع رقمی در حدود دو هزار و ۴۰۰ میلیون مترمکعب می‌شود. با در نظر گرفتن میزان تقریبی بارش باران که مستقیماً روی سطح ۵۳۰ هزار هکتاری دریاچه ببارد یعنی مجموعاً ۱۳۲۵ میلیون مترمکعب و با در نظر گرفتن میزان تقریبی تبخیر که حدوداً دو هزار و ۵۰۰ میلیون مترمکعب است و اگر یک حساب سرانگشتی ساده انجام دهیم متوجه خواهیم شد تمام میزان آبی که به دریاچه می‌رسد کمتر از هزار میلیون مترمکعب است.

بیشتر بخوانید
تصفیه فاضلاب صنعتی و اثرات آن بر محیط زیست

با افزودن این رقم به میزان آب موجود در بستر دریاچه البته اگر آن را ۵ هزار میلیون مترمکعب فرض کنیم، حجم آب درون دریاچه به ۶ هزار میلون مترمکعب می‌رسد. با در نظر گرفتن تراز اکولوژیک یعنی وجود حداقل ۱۳ هزار میلیون مترمکعب، دریاچه اما برای احیا همچنان به ۱۲ هزارمیلیون مترمکعب آب نیاز دارد که تقریباً ۵ برابر حجم تمام ۸۱ سد در دست بهره‌برداری در این حوضه آبخیز است.

همچنین باید این نکته را در نظر داشت که وزارت جهاد کشاورزی قرار بوده که طی طرحی ۵ ساله کاشت پنج گونه محصول آب‌بر در منطقه را به روش‌های مختلف کاهش داده یا اصلاح بذر انجام دهد. این پنج گونه ساختاری گیاهی داشته و ۷۰ درصد مصارف آب حوضه آبریز دریاچه ارومیه را به خود اختصاص داده‌اند. در همین راستا متقاعد کردن کشاورزان برای روی آوردن به روش‌های جدید کشت گونه‌های گیاهی اصطلاحاً کم‌آب‌بر اما پربازده در شرایط اقتصادی فعلی کار دشواری است.

به بیان ساده، احیای دریاچه ارومیه در این شرایط محال و دور از دسترس به نظر می‌آید اما اجرای پروژه‌های سازه‌ای شاید اندکی از سرعت مرگ آن بکاهد و آن را به تاخیر بیندازد. پروژه‌هایی که گرچه برای احیای دریاچه آب کافی ندارد اما برای کشاورزان و مجریانش نان خواهد داشت.

همچنین بخوانید: فرونشست در تهران : غول خفته‌ای که زیرکانه در حال بلعیدن پایتخت است

مهان صمدی طاری

جست‌وجو‌گر و تحلیلگری که سعی دارد با تمام استعدادها و توانایی هایش پیش از هر چیزی، انسان باشد. «دل مرنجان که ز هر دل به خدا راهی هست!»

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

فقط نام را وارد کنید. نیازی به ثبت ایمیل نیست.

سه − 3 =

دکمه بازگشت به بالا