پزشکیغذا

با تراریخته‌ها چه کنیم، بالاخره تراریخته بخوریم یا نخوریم؟

در ابتدای ساکن سوالی که مطرح می‌شود این است که اساسا تراریخته چیست؟

در پاسخ به این سوال باید بگوییم، گیاهان، جانوران یا موجودات میکروسکوپی که ترکیب ژنتیکی آنها دستخوش تغییر شده را اصطلاحا تراریخته می‌نامند، اما این تغییر از راه جفت‌گیری یا نوترکیبی به صورت طبیعی اتفاق نمی‌افتد و اینجا انسان است که با دست‌کاری و مهندسی ژنتیک در بافت موجودات تغییراتی را اعمال می‌کند و با انجام چنین کاری، خصوصیتی را در محصول ایجاد یا از آن حذف می‌کند. در این فرآیند به عنوان مثال ژن انسان می‌تواند یک میکروب را وارد ساختار ترکیب ژنتیکی برنج کند تا به این وسیله از آن در مقابل آفات کشاورزی محافظت کند و کشت خود را نیز مقام سازد. در مثالی دیگر می‌توان چنین گفت که با ایجاد تغییری در ژن مرغ و ماهی می‌توان روند رشد آن‌ها را تسریع کرد.

استفاده از محصولات ترایخته موافقان و مخالفانی جدی دارد که هر کدام هم دلایل خاص خود را دارند. در این میان برخی نظرات عجیبی دارند و می‌گویند محصولات تراریخته توطئه دشمنان ایران و کار صهیونیست‌هاست. نکته مشخص این است که نظری قطعی درباره مفید یا مضر، خوب یا بد بودن محصولات تراریخته وجود ندارد. از سویی متخصصان تغذیه نگران آثار سوء تراریخته‌ها بر تنوع زیستی، سلامت انسان، دام‌ها، گیاهان و محیط زیست هستند.

بر اساس اطلاعات موجود آن قسم از مواد و محصولات تراریخته‌ای که در بازار کشورمان موجود است مشتمل بر ذرت، کلزا، سویا، روغن آفتابگردان، پنبه و مقداری هم برنج است. نکته این است که شرکت‌های تولید کننده، تراریخته بودن را روی محصولات باید درج کنند، تا دست کم متقاضیان با آگاهی خرید کنند.

بیشتر بخوانید
سندرم‌ هاوانا و رمز و راز امواج مایکروویو

موافقان بر این باورند امروز که بشر از چرخه تولید محصولات کشاورزی خارج می‌شود، چاره‌ای جز اصلاح ژنتیکی محصولات ندارد. البته آنان معتقدند اگر اصلاح ژنتیکی به روش استاندارد انجام شود، خطر چندانی جان انسان‌ها را تهدید نمی‌کند. در برخی موارد مواد محصولات تراریخته باعث کاهش نیاز به استفاده از سموم شده است. این در حالی است که مصرف زیاد سموم کشاورزی در کشورها برا فعالان محیط زیست دغدغه بزرگی را به وجود آورده است.

سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، فائو، سعی می‌کند طرف هیچ کدام از طرفین این ماجرا حال چه موافقان باشند و چه مخالفان را نگیرد. فائو در همین رابطه می‌گوید:

تراریخته‌ها باعث افزایش تولید، تنوع محصولات غذایی، کاهش هزینه تولید و تخریب محیط زیست می‌شود اما قطعا گزینه‌هایی چون کشاورزی بوم شناختی و هوشمند اقلیم محور، اولویت بیشتری دارند.

امنیت غذایی چیست؟

آن چیزی است که در برنامه کشورهای مختلف دنیا تحت عنوان کشاورزی پایدار دنبال می‌شود.

مفاهیم اصلی امنیت غذایی:

  • دسترسی فیزیکی و اقتصادی به غذا
  • زندگی سالم و فعال

حال سوالی که پیش می‌آید این است که در برابر تامین امنیت غذایی چگونه می‌توان سلامت غذا را هم فراهم کرد؟

۲۳ سال قبل بود که تجاری سازی محصولات تراریخته در دنیا آغاز شد. قبلا تنها سویا، پنبه، ذرت و کلزا که مصرف مستقیم غذایی نداشتند به طور گسترده در دنیا کشت می‌شدند. جالب اینجاست که از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۱۸، چهار صد رقم گیاه تغییر شکل یافته در ۲۶ کشور دنیا مجوز تولید دریافت کرده‌اند. خوب است بدانید سطح زیر کشت این محصولات در سال ۲۰۱۸، حدود ۱۹۱/۷ میلیون هکتار بوده است. از این رقم ۱۰۲ میلیون هکتار آن در کشورهای در حال توسعه مثل برزیل، آرژانتین، هند و چین بوده و ۸۹ میلیون هکتار دیگر آن در کشورهای توسعه یافته مانند آمریکا، کانادا و استرالیا قرار داشته است.

بیشتر بخوانید
چگونه پای ویروس کرونا به گیلان هم باز شد؟  

هم‌اکنون جمعیت دنیا نزدیک به ۸ میلیارد نفر است و این رقم پیوسته در حال افزایش می‌باشد. از این تعداد حدود ۹۰۰ میلیون نفر به خصوص در کشورهای در حال توسعه دچار محرومیت و فقر غذایی هستند و به نظر می‌رسد استفاده از فناوری‌های جدید برای افزایش تولید و کیفیت مواد غذایی اجتناب ناپذیر است.

دستکاری ژنتیکی مواد غذایی به کشاورزان کمک می‌کند تا با هزینه‌کرد کمتر، تولید بیشتری داشته باشند و به این ترتیب نیاز مردمان بسیاری را در کشورهای جهان سوم، مرتفع سازند. در این فرآیند سهولت تولید، نیاز کشاورزان به سوخت‌های فسیلی را کاهش می‌دهد و به این طریق می‌تواند از گرم شدن کره زمین نیز جلوگیری کند.

به اعتقاد موافقان، استفاده از محصولات تراریخته تنها را مبارزه با بحران جهانی آب است. در آن سوی میدان یکی دیگر از انتقادات مخالفان، انحصار تولید این محصولات است که در دست شرکت‌های محدودی قرار دارد. آنان می‌گویند این شرکت‌ها وابستگی دائمی به تولید کننده برای تهیه بذر و سم را سبب می‌شوند. نکته اینجاست که بسیاری در ۳۸ کشور دنیا، مصرف مصولات تراریخته را ممنوع کرده‌اند. در این میان ایران به دنبال کشت این محصولات در داخل کشور است و سالانه ۵/۵ میلیارد دلار هم محصولات تراریخته وارد می‌کند.

سخن پایانی اینکه تولید محصول ارگانیک هر چند خوب و مطلوب است است اما سه مشکل عمده دارد، آن هم اینکه:

  1.  برای خیلی از محصولات، امکان انجام این فرآیند وجود ندارد.
  2. برای بسیاری از کشاورزان هم به صرفه نیست.
  3. دسترسی به این محصولات برای تمامی اقشار جامعه امکان‌پذیر نیست.
بیشتر بخوانید
بروز رفتار جدید ویروس کرونا در ایران از زبان دکتر نمکی + فیلم جلسه ستاد

به نظر می‌رسد، بهتر است به جای منع مصرف تراریخته‌ها، درصدد بهبود امنیت غذایی کشور برآییم.

بیشتر بخوانید: بررسی نقش تغذیه مناسب در ورزش

مهان صمدی طاری

جست‌وجو‌گر و تحلیلگری که سعی دارد با تمام استعدادها و توانایی هایش پیش از هر چیزی، انسان باشد. «دل مرنجان که ز هر دل به خدا راهی هست!»

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

فقط نام را وارد کنید. نیازی به ثبت ایمیل نیست.

ده + 8 =

دکمه بازگشت به بالا