اطلاعات‌محور

خلیج فارس یا شاخاب پارس را بیشتر بشناسیم

۱۰ اردیبهشت روز خلیج فارس بود. در این روزها که خلیج فارس باز هم محلی برای کشاکش‌های سیاسی شده، سخن‌ها در باب آن بیش از پیش شده‌اند. به همین مناسبت‌ها و همچنین در روزهایی که قیمت نفت به‌شدت پایین آمده‌است مروری مختصر بر کلیت خلیج فارس یا همان شاخاب پارس خواهیم داشت. سعی بر آن است که بر روی پرسش‌های رایج حول این خلیج از جمله این که اصلاً خلیج فارس چیست و چرا اینقدر مهم است، تمرکز داشته باشیم.

خلیج فارس چیست؟

خلیج فارس یا اگر بخواهیم صحیح‌تر بگوییم شاخاب پارس، شاخابی است که در زمره‌ی پراهمیت‌ترین نقاط کره‌ی زمین – چه از نظرگاه سیاسی و چه از بعد زیست‌محیطی – قرار دارد. این شاخاب در جنوب‌ ایران واقع شده و به غیر از ایران کشورهای قطر، عمان، عربستان، بحرین، کویت، عراق و امارات متحده‌ی عربی با آن مرز مشترک دارند.

این شاخاب از آن‌جا که منبعی سرشار از نفت و گاز است، برای کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس و البته سایر کشورها از اهمیتی بسیار برخوردار است و در واقع همین اهمیتِ بسیار است که موجب شده در اطراف این خلیج همواره تنش‌های سیاسی زیاد باشد.

همچنین به‌سبب اهمیت استراتژیک این خلیج است که برخی از کشورهای ذی‌نفع تلاش کرده‌اند نام آن را به دروغ از شاخاب پارس به خلیج عربی تغییر دهند.

عکس ماهواره‌ای از خلیج فارس
عکس ماهواره‌ای از خلیج فارس

زمان تشکیل خلیج پارس

از نظر زمین‌شناسی خلیج پارس حاصل بسط گودالی است که به دلیل فشار ناشی از فعالیت کوه‌های آتش‌فشانی جنوب ایران و مقاومت فلات عربستان در برابر این فشار ایجاد شده است. این اتفاق در حدود ۵۰۰ هزار سال پیش رخ داده و سپس این گودال به مرور زمان دچار تغییر شکل در عمق و حواشی شده است. پهنای این منطقه در ابتدا بسیار بیشتر از چیزی بوده که اکنون شاهد آن هستیم. در مورد سواحل شمالی این خلیج می‌توان گفت که حداقل قسمت گسترده‌ای از جلگه‌های خوزستان و حتی بیش از آن، قسمتی از این گودال بوده و درنتیجه زیر آب قرار داشته‌اند.

بیشتر بخوانید
13 تصور اشتباهی که درباره‌ی حیوانات داشتیم!

در حال حاضر مساحت این شاخاب ۲۵۱ هزار کیلومتر مربع است. خلیج پارس با این گستردگی پس از شاخاب‌های مکزیک و هادسون به عنوان سومین شاخاب بزرگ جهان شناخته می‌شود. میانگین عمق این شاخاب ۵۰ متر و حداکثر عمق آن ۹۰ متر است. در ضمن خلیج پارس بیشترین مرز مشترک را با کشور ایران دارد.

اهمیت خلیج فارس در اقتصاد پیش از استخراج نفت

خلیج فارس منبع درآمد بسیاری از کشورهاست، اما این سخن بدین معنا نیست که این شاخاب تنها از این جهت درآمدزا است که دارای مقادیر زیادی نفت و گاز است. این شاخاب در حدود دو هزار سال پیش، قبل از آن‌که بشر توانایی استخراج نفت از این ناحیه را به صورت انبوه پیدا کند، از طریق کمک به کشورهایی مانند سومر و ایلام برای کشتی‌رانی به پیشرفت اقتصادی آنان کمک می‌کرده است. حتی برخی از دیگر اقوام مانند فنیقی‌ها در جزایر این شاخاب زندگی می‌کرده‌اند.

افزون بر این، برخی از قسمت‌های این شاخاب در قرون گذشته تحت سلطه‌ی دزدان دریایی بوده است. این افراد نام سواحل تحت تسلط خود را ساحل قراصنه گذاشته بودند. فعالیت دزدان دریایی در این منطقه با افت و خیزهایی همراه بوده و نهایتاً در قرن ۱۹، پس از آن‌که ارتش انگلستان بر آنان پیروزی یافت، قرارداد صلحی بین دو طرف منعقد گردید و نام آن مناطق به سواحل متصالحه تبدیل شد.

کشورهای اطراف شاخاب پارس

اهمیت زیست‌محیطی شاخاب پارس و آلودگی آب آن

شاخاب پارس از طریق تنگه‌ی هرمز به دریای عمان و سپس به اقیانوس هند متصل می‌گردد. درنتیجه این ناحیه تنوع جانوری و گیاهی گسترده‌ای دارد و از نظر زیست‌محیطی بسیار پراهمیت است. بیش از ۱۵۰ گونه ماهی در این شاخاب زندگی می‌کنند. این شاخاب علاوه بر این محل زندگی انواع مرجان‌ها، صدف‌ها، شقایق‌های دریایی، لاک‌پشت‌ها، کوسه‌ها، دلفین‌ها و بسیاری موجودات دریایی دیگر است.

بیشتر بخوانید
بیزینس پلن چیست و چه فوایدی برای کسب و کار دارد؟

متأسفانه در حال حاضر به‌سبب غفلت انسان‌ها جاندارانی که در این ناحیه زندگی می‌کنند در معرض مخاطرات بسیاری هستند. لاک‌پشت‌های این منطقه، که برخی از گونه‌های آن در سواحل جنوبی ایران تخم‌گذاری می‌کنند، بر اثر نشت نفت، ورود زباله‌های خطرناک، افزایش دمای آب، عبور و مرور بیش از اندازه‌ در آب‌های شاخاب و دیگر عوامل خطرساز در معرض آسیب‌های جدی هستند.

بدیهی است که این خطرات تنها لاک‌پشت‌ها را مورد تهدید قرار نمی‌دهد و هر جانداری که در این شاخاب زندگی می‌کند، تحت تأثیر عوامل مضر موجود در این منطقه قرار خواهد گرفت.

بنا بر آمارهای رسمی منتشر شده، آب این شاخاب بیش از میانگین بین‌المللی آلوده است و این آلودگی روز به روز به علت ورود مواد شیمایی و زباله‌های سمی بیشتر می‌گردد.

persian gulf

روز خلیج فارس چه روزی است؟

شورای عالی انقلاب فرهنگی به‌سبب جلب توجه هرچه بیشتر به این شاخاب مهم دهمین روز از اردیبهشت‌ماه را به عنوان روز ملی خلیج فارس نام‌گذاری کرده‌است. شاید نام خلیج فارس برای بسیاری از ایرانیان تداعی‌گر خطای برخی از کشورها در تغییر نام این خلیج باشد؛ اگرچه حفاظت از نام خلیج پارس درخور توجه و بااهمیت است، با این حال شاید شایسته باشد که در این روز یادی از آلودگی بیش از اندازه‌ی آب‌های این شاخاب و حفظ جان موجودات دریایی آن نیز بکنیم.

بیشتر بخوانید: شادترین و غمگین‌ترین کشورهای دنیا

آرش شمسی

کم کن طمع از جهان و میزی خرسند | از نیک و بد زمانه بگسل پیوند

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

فقط نام را وارد کنید. نیازی به ثبت ایمیل نیست.

11 − 11 =

دکمه بازگشت به بالا